ATOMOAREN HISTORIA





Gizakia betidanik jakin nahi izan du materia zertaz egina dagoen . Baina materia ezin dugu ireki kaxa bat balitz bezala eta barruan begiratu. Zientzilariek bakarrik ikusi eta imaginatu dezakete . Horregatik, historian zehar, zientzialariek atomoaren egitura ezagutzeko zeharkako metodoak  erabili  zituzten, nork bere garaian eredu  desberdinak proposatuz .


Atomoaren tamaina oso txikia da, adibidez, ura tanta batean 1.000 trilioi atomo  sartzen dira

Lan honetan ezagutuko dituzue
  •  Atomoaren teoria eta eredu ezberdinak. Horiek guztiak eredu zientifikoak dira, hau da, zientzialariek egindakoak.(Demokrito, Aristoteles…pentsalariak ziren ez zientzialariak).
  •  Atomoaren egitura
  • Taula periodikoa

Ondoren azaltzen zaizun gidoia jarraitu eta word dokumentu batean bildu informazio guztia.


Eredu atomikoak
Lau eredu aztertuko ditugu

 John  Dalton, J.J. Thomson, Ernest Rutherford eta Niels Böhren ereduak
Ondorengo web orrialdeetan aurkituko duzu lau zientzialari hauen:
*        atomo ereduak nolakoak diren
*        zein esperimentu egin zuten eta zein urtetan
*        argazkia
Bildu guztiak eta zure lanaren lehen zatia osatuko duzu.
http://concurso.cnice.mec.es/cnice2005/93_iniciacion_interactiva_materia/curso/materiales/indice.htm
http://www.hiru.com/kimika/kimika_00100.html


Atomoaren egitura

Bigarrengo zati hau osatzeko bila itzazu:
Atomoaren definizioa eta egitura 
 http://eu.wikipedia.org/wiki/Atomo
Lau atomo ezberdin egin .Web orrialde honetan atomos-construir atomos http://concurso.cnice.mec.es/cnice2005/93_iniciacion_interactiva_materia/curso/materiales/indice.htm

Taula periodikoa

Azken atalean, unibertsoan ezagutzen diren elementuak biltzen dituen taula ezagutuko duzu
http://www.iesalonsoquesada.org/inicio/fisica/departafyq/Diver-AmbitoCyT/animaciones/puzzle.swf
http://zientziaberri.nireblog.com/post/2008/06/06/taula-periodiko-interaktiboak

1.           TAULA PERIODIKOAREN historia laburki idatzi.
2.           Lur planetan elementurik ugarienak zein diren eta zein kopurutan dauden, taula batean bildu itzazu eta gero grafiko bat egin.Informazio hau web orrialdean nombre gainean klikatu aurki dezakezu.
3.           Giza gorputzean aurkitzen diren elementuekin berdin egizu.
4.          
Aukera itzazu bost elementu eta idatz ezazu zertarako balio duten.Informazio hau taula periodikoan bertan aurki dezakezu.



JOKUA
  • Oso joku polita elementuen propietateak aztertzeko eta bere tokian jartzeko


sistema peryodico


EBALUAZIOA



 


 
   


DARWINEN BIDAIA

Darwinen bidaia eta lurraren mugimenduak azaltzen dituen animazioa dugu hau; Jesus Gorroño izeneko irakasle batek egindakoa da.


DARWINEN BIDAIA

ATOMOAREN MAKETA

Maqueta de átomo
Este modelo no lo hemos hecho nosotros, pero nos ha gustado mucho y vamos a intentar reproducirlo realizando algunas modificaciones, menor tamaño, cambio de color, etc.
Material
- Bolas de porexpan /corcho blanco)
- Alambre
- Témpera de tres colores.
- Tabla
- Rotulador negro
- Bridas.
- Hilo
Procedimiento
Coloreamos con las témperas 1/3 de las bolas de rojo para los electrones y de azul para los protones y de amarillo para los neutrones (vamos a utilizar otros colores distintos a los del modelo) .
El núcleo: Unimos las bolas de porexpan amarillas y azules (neutrones y protones), pintamos un signo (+) en las azules.


Coloreamos 1/3 de las bolas de rojo (electrones), y pintamos en ellas el signo (-)
Hacemos 3 circunferencias de alambre y ensartamos los electrones repartidos por las 3 circunferencias (órbitas).
Colocamos las 3 circunferencias de la forma como se ve en la imagen, para fijarlas podemos usar bridas entre ellas.
Nosotros vamos a intentar colgar la estructura el núcleo y las órbitas (como una lámpara), estamos intentando construirlo cuando finalicemos el proyecto lo incluiremos en esta misma entrada.







PATIO GARBIKETA SPOTAK

Olaia Cincunegi, Lore Lakunza, Iker Etxeberria, Irati Alda, Laida Olazabal



Izadi Egizabal, Josu Aretxabaleta, Ander Belza, Unai Lertxundi, Gorka Vildarraz

POLIEDROEN MODELOAK

Poliedroak nolakoak diren hobeto ulertzeko, eraikitzea baino modu hoberik ez dago. Ondorengo loturan poliedro mota ezberdinen modeloak aurkitzen dira; moztu, tolestu, itsatsi eta listo; poliedroa eraiki duzu.

POLIEDROAK

Geometrian, poliedroa hiru dimentsioko gorputz bat da, espazioan ebakitzen diren hainbat planok mugatutakoa. Bolumen finitoa eta aurpegi lauak dituzten objetu hiru-dimentsionalak dira. Poliedro hitzak grekeratik dator: poli asko eta edro aurpegia.

Poliedroen elementuak

  • Aurpegiak: Poliedroko planoen ebaketak sortutako poligono bakoitza poliedroaren aurpegi bat da.
  • Ertzak: Bi aurpegik duten segmentu berberari ertz deritzo.
  • Erpinak: Hiru ertz edo gehiago bat egiten duten puntu bakoitza erpin bat da.
  • Diagonalak: Bi ertz ez jarraituak lotzen dituen segmentua diagonala da.

Poliedro motak

Platonen Solidoak

Platonen solidoak edo solido platonikoak bost poliedro erregularrak osatzen dituzte. Aurpegi guztiak berdinak eta erregularrak dira. Bost poliedroak dira:

  • 4 aurpegi
  • 4 erpin
  • 6 ertz

Kuboa
                                                                                             Kuboaren modeloa

  • 6 aurpegi
  • 8 erpin
  • 12 ertz




Oktaedroa
                                    Oktaedro modeloa
  • 8 aurpegi
  • 6 erpin
  • 12 ertz

 Dodekaedroa
                                                                                                       Dodekaedroaren modeloa
  • 12 aurpegi
  • 20 erpin
  • 30 ertz
  •  











Ikosaedroa
                                   Ikosaedroaren modeloa
  • 20 aurpegia  
  • 12 erpin
  • 30 ertz

    ANBARRA: FOSILIZAZIO PROZESUA

    ERAGILE GEOLOGIKOAK

    Ondorengo aurkezpen honetan, batetik, eragile geologikoen informazio orokorra azaltzen da;bestetik, kanpo eragileen inguruko informazio zehatza.

    BARNE ERAGILE GEOLOGIKOAK

    Kontinenteen mugimendua, plaken tektonika ulertzeko ondorengo animazio hau ikusi.
    KONTINENTEEN MUGIMENDUA

    SUMENDIAK

     Sumendiak liluragarri eta ikusgarri bezain arriskugarri eta suntsitzaile dira. Mundua guztian mila sumendi inguru daude (ez dago jakiterik ozeano-hondoetan zenbat dauden), eta horietatik 600 batek aktibo diraute.
    Sumendi horietako ospetsuenak aztertuko dugu denon artean. Lana arintzeko, taldetan antolatuko zarete eta ondorengo zereginak beteko duzue:
    • Google Maps aplikazioan, taldeko arduradunak mapa berri bat sortuko du eta kideekin eta irakaslearekin partekatuko du
    • Ostadar.neteko 16-6 jardueran kontsulta dezakezue hainbat  sumendi kokatzeko (gehiago jakiteko atala ere)
    • Google Mapsen sortutako mapan, sumendiak kokatu (taldekide bakoitzak bana) eta datu hauek bilduko dituzue:
      • Sumendiaren kokagunea: estatua, herria
      • Sumendiaren aktibitatea
      • Azken  erupzioa, erupziorik arriskutsuenak
      • Bitxikeriaren bat (aukeran)
    Ondorengo loturan sumendiei buruzko animazio bat duzue, klikatu eta lagungarri izango zaizue gaia hobeto ulertzeko.
    http://webgunea.ikastola.net/txanela_6/sumendiak/sumendiak_sarrera.swf




    Azken hamarkadako sumendiak Google earthen eskutik

    PARKE BATEAN BARRENA...

    Batzuetan ez dugu paseatzeko tarterik hartzen. Pasa, bai, baina ez dugu ezer ikusten, ezer disfrutatzen... eta birtualki paseatuz gero? Heman bueltatxo bat parke honetan baina... BENETAZKO PARKE BATEN EMATEA ASKOZ ERE ATSEGINAGOA DELA EZ AHAZTU!



    PARKEAN SARTU

    HARRIEN ZIKLOA ostadar

    Harriak, gezurra badirudi ere, aldatu, eraldatu egiten dira. Eraldaketa horiek HARRIEN ZIKLOA osatzen dute.


    Harrien zikloa errazago ulertu dezazuen, ostadar proiektuak ondorengo animazioa prestatu du.
    HARRIEN ZIKLOA

    ELIKAGAI EKOLOGIKOEN ONURAK

    IRENE ARANA ETA MADDI BELOKI


    TYRONE MARTIN ETA ENEKO IRAOLA


    MIKEL LOPEZ, GORKA VILDARRAZ ETA GORKA TXAPARTEGI


    IZADI EGIZABAL ETA IKER ETXEBERRIA


    SARA BIRAWI ETA IRATI SALABERRIA


    ANDER IRIARTE ETA ANDER BELZA


    LAIDA OLAZABAL ETA JANIRE GOYA


    IMANOL AMUNDARAIN ETA JOSU ARETXABALETA



    IRATI ALDA ETA ANE ABALABIDE


    OLAIA AZKOLAIN ETA MAIDER DEL NOZAL


    IDOIA EZEIZA ETA AINARA ZABALA


    LORE LAKUNZA ETA OLAIA CINCUNEGUI

    LURRIKARAK



    7.600 lagun hil dira Txinako lurrikaran
    900 ikasle eskola baten hondakinen artean harrapatuta daude. Gutxienez zazpi eskola erori dira. 7,8 gradukoa izan da lurrikara eta, batik bat, Txinaren hego-mendebaldea astindu du.
    Berria.info 2008-05-12 - 17:20:03


    Gaiak:
    Lurrikara handi batek astindu du gaur Txina: 7,8 gradu markatu ditu Richter eskalan, eta eremu zabala astindu du, eta iturri ofizialek esan dute 7.651 lagun behintzat, hil direla.

    Txinaren hego-mendebaldean izan du epizentroa, baina handik oso urrun dauden Pekin, Shanghai eta Bangkok-en ere sumatu dute. 14:30 inguruan gertatu da (08:30 Euskal Herrian).

    Hildakoen eta zaurituen oso datu apalak eman dituzte hasieran Txinako agintariek, baina gero "hondamendi" izugarria gertatu dela agertu du Wen Jibao lehen ministroak.

    Shichuan probintziako Wenchuan hirian izan du epizentroa lurrikarak, eta eremu hartan gertatu bide dira heriotza horiek. Handik kanporako triskantza zenbatekoa den ez dute agertu zehazki oraindik. Hala ere, handik 300 kilometrora, Chonggin hirian, gutxienez lau haur hil dira. Txinako agintariek jakinarazi dute
    Dujiangyan hirian, epizentrotik 50 kilometrora, bigarren hezkuntzako eskola bat erori dela, eta 900en bat ikasle harrapatu dituela azpian. Zenbait iturriren arabera, zazpi inguru dira lurrikararen ondorioz erori diren eskolak.

    Arestian aipatu bezala, Wenchuan herrian izan du epizentroa lurrikarak, Sichuan eskualdean. 111.800 biztanle ditu herri horrek, eta tibetarrak dira gehienak. Sichuan da Txinako eskualderik handienetakoa; ia ehun milioi lagun bizi dira. Wenchuandik 300 kilometrora dago Chongqing, eta 1933an bederatzi mila lagun hil ziren 7,5 graduko lurrikara izan zenean.



    Zer da Richter eskala? Zein da epizentroa eta hipozentroen arteko desberdintasuna? Nolakoak dira lurrikarak sortzen duten eragina?

    * Kontzeptu hauek errepasatzeko, Txanelako animazioa lagungarri izango zaizue.

    http://txanela.net/guneak/0005/e/0157/1053/f/2041/lurrikarak_nagusia.swf

    * Tamalez, Txinaren kasua ez da ezagutzen dugun bakarra. Gure planetan, horrelako egoerak, ezagunak dira, toki batzuetan maizago eta indartsuago eta besteetan urriago eta ahulago badira ere. Baita itsasoetan ere.
    * Eskuratuko duzuen fitxan bidez, mende honetan gertatutako lurrikararik bortitzenak aurkituko dituzue. Gelako lankideen artean lurrikarak banatuko dituzue eta behaketa- eta azterketa-lan bat burutu beharko duzue. Helburua, lan-kooperatiboa egitea da, ondoren bakoitzaren informazioa partekatzeko.
    * Talde bakoitzak, aukeratutako lurrikara horren informazioa bilatu eta datu hauek eskuratuko ditu:
    + Lurrikararen epizentroa, hipozentroa eta Richeren eskalan zer neurrikoa izan den.
    + Sortutako kalteak, nolakoak izan diren.
    + Argazki edo bideoren bat gehituko dute.
    * Google maps aplikazioa erabili lurrikara kokatzeko eta informazioa txertatzeko. Horretarako, irakasleak sortu berria duen mapa zuekin parekatuko du lankide guztien artean egiten duzuena jarraitu ahal izateko.
    o Marka bat aukeratu eta lurrikara gertatu zen tokian kokatu.
    o Lurrikara horren informazioa deskribapen atalean txertatu.

    * Gelako proiektagailua erabil dezakegu, talde bakoitzak egindako lana aurkezteko.
    * Bukatzeko, ikusirik lurrikaren kokagunea, lurrikarak zergatik gertatzen diren maizago zenbait tokitan bestetan baino argitzen saia zaitezte gelako guztien artean.

    AHOLKUAK

    Begira ze kartel egin dituzten DBH2ko zientzialarien txokoko ikasleek. irakurri eta jarrai itzazue ematen dituzten aholkuak.

    IRATI SALABERRIA ETA SARA BIRAWI


    IZADI EGIZABAL ETA IKER ETXEBERRIA


    LAIDA OLAZABAL ETA JANIRE GOYA


    IMANOL AMUNDARAIN ETA JOSU ARETXABALETA


    IRATI ALDA ETA ANE ABALABIDE


    ANDER BELZA ETA ANDER IRIARTE


    AINARA ZABALA ETA IDOIA EZEIZA


    LORE LAKUNZA ETA OLAIA CINCUNEGUI


    TYRONE MARTIN ETA ENEKO IRAOLA


    MIKEL LOPEZ, GORKA VILDARRAZ ETA GORKA TXAPARTEGI


    AITOR BERAKOETXEA ETA UNAI LERTXUNDI


    IRENE ARANA ETA MADDI BELOKI

    KANPOKO ERAGILE GEOLOGIKOAK

    Lurrazalaren joera dinamikoa ikustea, ez da erraza. Gizakiak denbora asko behar izan du aldaketa horiek nabarmentzeko. Baina garbi dago hainbat eragile geologikoak eragin zuzena dutela paisaiaren itxuraketan. Jarduera honetan, kanpoko eragile geologikoaz arduratuko zarete.
    Hasteko “argazki-sorta.swf” flash-artxiboan azaltzen diren argazkiak gelakide guztien artean aztertuko dituzue eta paisaia horien eraketan parte hartu duten kanpoko eragile geologikoak identifikatzen saiatuko zarete.  Beti ere, kontutan izan behar da, askotan ez duela eragile bakarrak eragiten.
    Norberak, ezagutzen duzuenaren arabera, hipotesiak egingo dituzue.




    MAKROKOSMOSETIK MIKROKOSMOSERA BIDAIA HARRIGARRIA

    Sartu eta bidaia harrigarri bat egingo duzu. Eutsi!

    MCDONALD'S JOKOA

    Aurten EAG21 gai elikadura ekologikoa da. Joko hau bidali didate. Ea gustokoa duzuen. Jokatzen baduzue iruzkinen bat bidali iezaidazue.
    Mcdonald's jokoa

    ERLIEBEAN GERTATZEN DIREN ALDAKETAK: SUMENDIAK

    Sumendiak liluragarri eta ikusgarri bezain arriskugarri eta suntsitzaile dira. Mundua guztian mila sumendi inguru daude (ez dago jakiterik ozeano-hondoetan zenbat dauden), eta horietatik 600 batek aktibo diraute.





    Sumendi horietako ospetsuenak aztertuko dugu denon artean. Lana arintzeko, taldetan antolatuko zarete eta ondorengo zereginak beteko duzue:

    * Google Maps aplikazioan, taldeko arduradunak mapa berri bat sortuko du eta kideekin eta irakaslearekin partekatuko du
    * Ostadar.neteko 16-6 jardueran kontsulta dezakezue hainbat sumendi kokatzeko (gehiago jakiteko atala ere)
    * Google Mapsen sortutako mapan, sumendiak kokatu (taldekide bakoitzak bana) eta datu hauek bilduko dituzue:

    *
    o Sumendiaren kokagunea: estatua, herria
    o Sumendiaren aktibitatea
    o Azken erupzioa, erupziorik arriskutsuenak
    o Bitxikeriaren bat (aukeran)

    MATERIAREN ALDAKETA FISIKOAK ZIENTZIALARIEN TXOKOAN

    2010/2011 ikasturtean zientzialarien txokoko ikasleak materiaren aldaketa fisikoen adibideak esperimentuen bidez erakusten dizkigute.


    MAGNITUDEAK

    Magnitude ezberdinei buruzko datuak bildu internet erabiliz. Magnitudeak zerrendatu ondoren bakoitza neurtzeko zein tresna eta zein neurri erabiltzen ditugun zehaztuko da.

    BALANTZA ETA PROBETA ERABILIZ

    Substantzia ezberdinen masa eta bolumenak neurtuko dituzue. Horretarako balantza eta probeta erabili behar dira.

    BOLUMENA
    LIKIDO baten bolumena neurtzeko nahikoa da likidoa probetan sartu eta zein neurritaraino iristen den begiratzea; hori izango da likidoaren bolumena.
    SOLIDO baten bolumena neurtzeko, lehenengo, probetan, guk nahi dugun neurrirate, ura sartuko dugu. Ondoren, solidoa sartu eta uraren maila igo egin dela ohartuko gara. Ura igo den mailaren neurria izango da solido horren bolumena.


    MASA
    SOLIDO baten masa balantzaren bidez neurtzen da.
    LIKIDO baten masa neurtu ahal izateko, lehenengo, likidoa dagoen ontzia hutsik dagoela balantzan ipini eta haren masa neurtuko dugu; ondoren, beteko dugu eta berriro ere balantzan ipini; bi neurketa horien arteko diferentzia izango da likido horren masa.


    Substantziak ondorengo hauek izango dira: ESNEA, URA, OLIOA, ALKOHOLA, EGURRA, KORTXOA, METAL ZURIA, METAL GORRIA,  BEIRA(kanika)
    Horien guztien masa eta bolumena neurtu ondoren substantzien dentsitatea kalkulatuko dugu ondorengo formula matematikoa erabiliz:

                                     MASA
    DENTSITATEA = ------------
                                  BOLUMENA

    ZIENTZIA IRAKASTEN

    PISA frogaren emaitzak argitaratu direnetik hedabideetan artikulu eta iritzi ezberdinak irakurri ditut zientzia irakastearen inguruan. Hona hemen horietako batzuk:

    JENARO GISASOLA EHUko fisikako irakaslea eta zientzien  didaktikan erreferentea
    • “Ikasle batek DBH buka dezake fisika eta kimika ikusi ere egin gabe”
    • “DBHko irakasle eta ikasleen aurrerako begirada hautaprobak iluntzen du”
    • “Hautaproba eta Pisa eguna eta gaua bezala dira: lehenengoa zaharkituta eta edukietan oinarrituta; bigarrena, berriz, oraingoa eta prozedura eta jarreretan oinarrituta. Denek dakite eta inork ez du konpontzen”

    KOLDO MENDIA Zurriola ikastolako teknologia irakaslea

    • “Nik ez nituzke ordu gehiago emango beste era batera baizik.”
    • “Teoria asko ematen ohitu gara. Guretzat ikasle ona da, adibidez, gorputzeko hezur guztien izenak ondo errepikatzen dakiena, baina praktika aplikatzea falta zaigu. Gure errua da horrela ikasi dugulako, memorizatuz eta erakusteko praktikaren egokitasunaz zalantza egiten dugu.”
    KARMELE ARRAIZA Beasaingo Murumendi eskola publikoko zuzendaria

    • “Zientzia ordu gehiago ipinita ere, erabiltzen den metodologiak ez badu ikaslea pentsatzera bultzatzen, ez dugu ikerlari gehiago lortuko”
    • “ Gehiago erakustea baino garrantzi handiagoa du nola erakutsi eta puntu honetan ahuldadea azaltzen dugu ”
    • “Ikasleei ez diegu erakusten pentsatzen eta ondorioztatzen; metodo zientifikoak geletan lan egiteko beste modu batzuk behar dituela pentsatzen dut”
     Horiek hiru iritzi besterik ez dira baina iritzi bereko zientzia-irakasle asko gaude. Metodologia aldatzeko, ordea, jarduera mota ezberdinak prestatu behar dira,ebaluazio irizpideak berrikusi behar dira, IKTeetan trebatzea ezinbestekoa da, baliabide gehiago behar dira eta, garrantzitsuena, horiek guztiak egiteko, denbora behar da. Eta horixe da azken urte hauetan ez duguna. Burokrazia hutseko paper-betetze saioak, gure lanerako behar dugun denbora jaten digute: irudiak ikusi besterik ez dago. Zer diozue?


    Gauza asko eginak daude, erabili; eta denbora gutxi badugu ere zertxo bait egitea, ez-egitea baino hobea da.

    ALDAKETA TERMIKOAK ariketak

    Ondorengo orrialde honetan sartu, videos interactivos sailean eta bertan calor y temperaturan klikatu. Azpian azaltzen diren ariketak egin koadernoan.
    exploralaciencia


    1. Tenperatura eta termometroak
    • Ukimenaren bidez gorputz bat beroa edo hotza dagoen jakin dezakegu, baina horrek ez du zehaztasunik, ezin dugu horrekin fidatu.Bideoan neskak erdiko ontzian eskua sartzen duenean gelditu eta galdetu ikasleei ea zer sentituko duen neska horrek bi eskuetan. Berdina al da?...
    • Termometroek tenperatura neurtzen dute.
    • Eskala ezberdinak azaltzen dira. Bideoa gelditu eta kopiatu eskala bakoitzaren izena eta marrazkia.
    • Tenperaturaren definizioa.
    • Zer da zero absolutua? Naturan aurkitu al dezakegu zero absolutuan dagoen gorputzik? Eta zero absolututik gertu dagoenik?
    • ACTIVIDAD INTERACTIVA 1

    1. Dilatazioa

    ACTIVIDAD INTERACTIVA 2
    • Marrazkiak kopiatu eta azalpena euskaratu. Ez dago marrazkiak zehatz-mehatz kopiatu beharrik.Txukun egin eta koloreak erabili.

    1. Oreka termikoa
      • Zer gertatzen da tenperatura ezberdina duten bi gorputz elkarren ondoan ipintzen direnean?
      • Oreka termikoaren definizioa Marrazkia.
      • Beroaren definizioa
      • ACTIVIDAD INTERACTIVA 3

    1. Beroaren hedapena
      • Kondukzioaren definizioa
      • Bideoa gelditu. Ze gertatuko da manta barruan izotza gordetzen dugunean? 
      • Konbekzioaren definizioa
      • Erradiazioaren definizioa
      • ACTIVIDAD INTERACTIVA 4

    MATEMATIKAREN HISTORIA

    Ondoren duzuen WQarekin matematikaren historian murgilduko zarete. Bidaia ona izan!